وایەری قەڵغانکراو

 وایەر و کێبڵی کارەبایی 

 

وایەر و کێبڵەکانی کارەبا  بڕبڕەی پشتی سیستەمی دابەشکردنی کارەبای مۆدێرن پێکدەهێنن، ئەمەش ڕێگە بە گواستنەوەی سەلامەت و کارامەی کارەبا دەدات لە ماڵەکان و پیشەسازییەکان و ژێرخانی ئابووریدا. لە ناوەڕۆکەکەیاندا، وایەری کارەبایی تاکەکەسی ڕێبەرن- بە شێوەیەکی گشتی تاکە تاڵ یان ناوەکی ڕەق لە کانزا کە دیزاین کراوە بۆ گواستنەوەی تڕواندنی کارەبا لە خاڵێکەوە بۆ خاڵێکی تر. لە بەرامبەردا، کێبڵەکان لە چەندین وایەر پێکدێن (زۆرجار دوو یان زیاتر) کە لەناو غەلافێکی دەرەوەی پارێزەردا بەیەکەوە کۆکراونەتەوە، ئەمەش ڕێگەیان پێدەدات مامەڵە لەگەڵ کارپێکردنە ئاڵۆزترەکانی وەک ئامێرەکانی کارەبا، سووڕەکانی ڕووناکی، یان گواستنەوەی زانیاری بکەن شانبەشانی کارەبا.

جیاوازی سەرەکی لە دروستکردن و ئامانجەکانیاندایە: ڕەنگە یەک وایەر بەس بێت بۆ پەیوەندییە سادە و ڤۆڵتیە نزمەکان، وەکو هێڵی بازدەر لە ئەلیکترۆنیاتدا، لە کاتێکدا کێبڵەکان ڕێکخستنی بەرزتر، پاراستنی میکانیکی و توانای هەڵگرتنی چەندین سووڕ (بۆ نموونە، وایەری گەرم، بێلایەن و زەوی لە کێبڵی ستانداردی ماڵەوە) دابین دەکەن. ئەم کۆکردنەوە دەستێوەردانی کارۆموگناتیسی کەمدەکاتەوە، مانەوە لە بەرامبەر زیانەکانی فیزیکی باشتر دەکات، و دانانی لە بۆری یان دیوارەکاندا ئاسان دەکات.

 

 جۆرەکانی وایەری کارەبایی 

 

 1. وایەری ڕەق 

 

وایەرە ڕەقەکان لە تاکە ناوەکی کانزای بەردەوام پێکدێن - بە شێوەیەکی گشتی مس یان ئەلەمنیۆم - کە بە تیرەیەکی یەکسان کێشراوە بەبێ هیچ پچڕانێک یان جومگەیەکی ناوەوە. ئەم بیناسازییە یەکپارچەییە توانای گواستنەوەی کارەبایی نایاب  و کەمترین بەرگریی مومکین دەدات  بۆ پێوەرێکی دیاریکراو، چونکە هیچ بۆشایییەکی نێوان یان بەرگری بەرکەوتن لە نێوان تاڵەکاندا نییە. ئەنجامەکەی کەمترین دابەزینی ڤۆڵتیە و درووستکردنی گەرمییە، ئەمەش وایکردووە وایەری ڕەق ببێتە هەڵبژاردەی پەسەندکراو بۆ دامەزراوە جێگیر و هەمیشەییەکان  وەک وایەرکردنی بینای نیشتەجێبوون و بازرگانی، سووڕەکانی ناو دیوار و کارکردنی بۆری.

ڕەقییەکەی دڵنیای دەدات لە پەیوەندییە جێگیرەکان لە تێرمیناڵەکانی پیچ و سندوقی پەیوەندی و دەرچەدا، ئەمەش مەترسی شلبوونەوە بە تێپەڕبوونی کات کەمدەکاتەوە. قەبارە باوەکان بریتین لە 14 AWG (بۆ سووڕەکانی ڕووناکی 15 ئەمپێری)، 12 AWG (20 ئەمپێری بۆ مەبەستی گشتی)، و 10 AWG (ئامێری 30 ئەمپێری)، هەموویان بەپێی ڕێنماییەکانی NEC هەڵسەنگێندراون. بەڵام وایەری ڕەق نەرم و نیان نییە - دووبارە چەمانەوەی دەتوانێت ببێتە هۆی ڕەقبوونی کار و لە کۆتاییدا شکان- بۆیە بۆ ئەو کارانە گونجاو نییە کە جوڵە یان لەرزینیان تێدایە. بۆ سەلامەتی، ڕێبەرە ڕەقەکان هەمیشە ئیزۆل کراون (بۆ نموونە، بە پلاستیکی گەرمی THHN/THWN) و بەپێی کارایی کۆدی ڕەنگیان بۆ دانراوە.

 

 2. وایەری گیربوو 

 

وایەرە ڕیشاڵیەکان لە پێکهاتوون چەندین تاڵ وایەری تەنک  (زۆرجار ٧، ١٩، یان زیاتر، بەپێی پۆلی پێوەر و نەرمی) کە بە شێوەیەکی هێلیکۆلی پێکەوە پێچراون بۆ پێکهێنانی یەک ڕێبەر. ئەم دیزاینە بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش نەرمی میکانیکی  و بەرگری ماندوێتی باشتر دەکات ، ڕێگە بە وایەرەکە دەدات کە چەندین جار بچەمێتەوە بەبێ ئەوەی بشکێت- سوودێکی گرنگە لە ئامێرە جوڵاوەکان ، کۆردە گەورەکان، هێڵی درێژکردنەوە، و ڕۆبۆتیک.

بۆ نموونە، وایەرێکی THHN ی 12 AWG ڕەنگە 7 ڕیشاڵی مسی ~26 AWG لەخۆبگرێت، کە نزیکەی هاوشێوەی وایەری ڕەق پێشکەش دەکات بەڵام تیژڕەوی چەمانەوەی 4-6 هێندەی تیرەی کێبڵەکە. پێکهاتە ڕیشاڵیەکان بەپێی ستانداردەکانی وەک ASTM B258 پۆلێن دەکرێن (بۆ نموونە، پۆلی B بۆ بەکارهێنانی گشتی، پۆلی C بۆ نەرمی زیاتر، و پۆلی K بۆ ڕیشاڵی زۆر ورد لە بەکارهێنانی پزیشکی یان فڕۆکەوانیدا). لە کاتێکدا کەمێک بەرزترە لە بەرگری (~1-3% زیاتر لە ڕەق بەهۆی ئەندازەیی گیربوون)، جیاوازییەکە لە زۆربەی بەکارهێنانەکانی هێزدا کەم وێنەیە. وایەری گیرکراو لە پێویستە SOOW کۆردە گەورەکاندا , بڵندگۆ کۆردەکانی پەچە , کێبڵەکانی ، و ئامێری ئامێری ، کە لەرزین یان دووبارە دانانی زۆرجار ڕێبەرە ڕەقەکان دەشکێنێت.

 

 3. وایەری مسی قەڵەوی 

 

وایەری مسی قەڵەوی تایبەتمەندی چینێکی تەنک لە قەڵەوی هەیە کە بە ئەلکترۆپلێت کراوە  لەسەر هەر تاڵێکی مس (یان تەواوی ڕێبەرەکە لە فۆڕمی ڕەقدا)، کە بەربەستێکی پارێزەر لە ئۆکساندن و ژەنگ دروست دەکات . مسی پاک، لە کاتێکدا کە زۆر ڕێبەرە، ئۆکسیدی مس و ڤێردیگریس دروست دەکات کاتێک بەر شێ، هەوا، یان خوێ دەبێت- کارلێکەکان کە بەرگری بەرکەوتن زیاد دەکەن و کارایی تێکدەدەن. پۆشینی قەڵەوی ڕێگری لەم کارە دەکات، بە تایبەت لە ژینگە دەریاییەکان , کەشوهەوای شێدار , لە ژێر زەوی دامەزراوەکان , یان کارگەی کیمیایی.

بە شێوەیەکی باو لە وایەری بەلەمەکاندا دەبینرێت  (بەپێی ستانداردەکانی ABYC)، کێبڵەکانی پەیوەندییەکانی دەرەوە , پانێڵی خۆر بەیەکەوە دەبەستێتەوە ، و ئامێری دەنگی ، وایەری قەڵەوی متمانەپێکراوی درێژخایەن دەپارێزێت تەنانەت کاتێک تووشی سپرای ئاوی خوێ، چڕبوونەوە، یان ژەنگاوی گالڤانیکی دەبێت. پرۆسەی قەڵەویکردن کەمێک توانای گواستنەوە کەمدەکاتەوە (~3-5% کەمتر لە مسی ڕووت)، بەڵام ئەمە بەهۆی مانەوەیەوە جێگیر دەبێت. مسی قەڵەوی گیر بە تایبەتی لە کێبڵەکانی پاتری دەریایی نەرم  و پەیوەندییەکانی ئۆتۆمبێلدا  کە بەر خوێی ڕێگاوبان کەوتوون، بەهایەکی زۆری هەیە. ستانداردەکانی وەک MIL-W-16878 ڕێبەری قەڵەوی بۆ بەکارهێنانی سەربازی و فڕۆکەوانی دیاری دەکەن، کە دڵنیای دەدەن لە لێهەڵمژینی و بەرگری لە 'ڕووتانەوەی سەوز' لە ماوەی دەیان ساڵدا.

 

 ڕێکخستنی جیاوازی وایەری کارەبایی 

 

 1. وایەری ڕەق 

 

وایەری ڕەق پێکدێت لە تاکە ناوەکی کانزای بەردەوام (بەزۆری مس یان ئەلەمنیۆم). ئەم دیزاینە توانای گواستنەوەی کارەبایی سەرووتر و کەمترین بەرگری پێشکەش دەکات بەهۆی نەبوونی بۆشایی یان خاڵەکانی بەرکەوتن لە نێوان تاڵەکاندا. باشترین گونجاوە بۆ دامەزراندنە جێگیر و هەمیشەییەکان وەک وایەرکردنی ناو دیوار، ڕاکردنی بۆری، یان سندوقی پەیوەندی کە وایەرەکە کاتێک دانراوە بە جێگیری دەمێنێتەوە. ڕەقییەکەی دڵنیای دەدات لە پەیوەندییە پارێزراو و درێژخایەنەکان لە تێرمیناڵ و دەرچەدا، بەڵام لە ژێر دووبارە چەمانەوەیدا دەشکێت و ئەگەر چەمابێتەوە تووشی شکستی ماندوێتی دەبێت.

 

 2. وایەری گیربوو 

 

وایەری ڕیشاڵی لە چەندین تاڵە کانزای تەنک پێکهاتووە کە بە شێوەیەکی هێلیکۆلی پێکەوە پێچراون بۆ پێکهێنانی یەک ڕێبەر. ئەم بیناسازییە نەرمی و بەرگرییەکی نایاب لە بەرامبەر ماندوێتی میکانیکیدا دابین دەکات، ئەمەش وایکردووە کە گونجاو بێت بۆ ئەو کارانەی کە جووڵەی زۆر، لەرزین، یان چەمانەوەی تێدایە- وەکو کۆردە گەورەکان، وایەری ئۆتۆمبێل، ڕۆبۆتیک، کێبڵی دەنگی و پەیوەندییەکانی ئامێرەکان. لە کاتێکدا بەرگری کەمێک زیاتری هەیە لە وایەری ڕەقی هەمان پێوەر، جیاوازییەکەی لە زۆربەی کارپێکردنەکانی هێزدا کەم وێنەیە، و مانەوەی لە ژینگە داینامیکییەکان زۆر لەم کەموکوڕییە بچووکە زیاترە.

 

 کۆدکردنی ڕەنگی وایەرەکانی کارەبا 

 

وایەرەکانی کارەبا بە ڕەنگ کۆد کراون بۆ بەرزکردنەوەی سەلامەتی، ئاسانکردنی ناسینەوە و دڵنیابوون لە پەیوەندییە دروستەکان لە کاتی دانان و چاککردنەوە و چارەسەرکردنی کێشەکان. ڕەنگە ستانداردەکان ئاماژەن بۆ ئەرکە تایبەتەکان لە سیستەمی کارەبای AC (بە شێوەیەکی گشتی 120/240 ڤۆڵت لە ئەمریکای باکوور یان 230 ڤۆڵت لە ئاستی نێودەوڵەتیدا). پابەندبوون بەم ڕێکەوتنانە بەپێی کۆدە کارەباییەکانی وەک NEC یان IEC پێویستە.

 

 ڕەش و سوور 

 

وایەرە زیندووەکان یان گەرمەکان کە کارەبای چالاک لە سەرچاوەی کارەباوە دەگوازنەوە بۆ بار.

·  ڕەش  بە شێوەیەکی گشتی بۆ یەکەم قاچی گەرم بەکاردێت (قۆناغی A یان L1).

·  سوور  بەکاردێت بۆ قاچی گەرمی دووەم (قۆناغی B یان L2) لە سووڕەکانی 240 ڤۆڵت، بازنەی لقەکانی فرە وایەر، یان گەشتیارانی سویچی سێلایەنە.

ڕەنگە  لە سیستەمی ڤۆڵتیەی بەرزتردا، قاوەیی، پرتەقاڵی، یان زەرد  ئاماژە بێت بۆ قۆناغی زیادە.

 

 سپی یان خۆڵەمێشی 

 

وایەرە بێلایەنەکان  کە بازنەکە تەواو دەکەن بە گەڕانەوەی کارەبا بۆ سەرچاوەی کارەبا (بەزۆری بەستراوەتەوە بە پاسی بێلایەن لە پانێڵەکەدا).

·  سپی  ستانداردە لە زۆربەی وایەرەکانی نیشتەجێبوون و بازرگانی سووکدا.

·  خۆڵەمێشی  وەک بەدیلێک لە سیستەمی بۆریدا ڕێگەپێدراوە.

· هەرگیز  نابێت بێلایەنەکان یەکبخرێن یان بگۆڕدرێن  (جگە لە کارپێکردنی تایبەتی کۆنترۆڵکردندا).

 

 سەوز یان مسی ڕووت 

 

وایەرەکانی زەوی  (کۆندێکتەری زەویکردنی ئامێرەکان) کە ڕێڕەوێکی بەرگری کەم بۆ زەوی بۆ جەریانی هەڵە دابین دەکەن، ڕێگری لە شۆک دەکەن و ئامێرە پارێزەرەکان (شکێن، GFCI) چالاک دەکەن بۆ کەوتنەخوارەوە.

·  سەوز یان  عەزلی سەوز بە هێڵی زەرد  لەسەر زەوی عەزلی بەکاردێت.

·  مسی ڕووت  لە کێبڵە غەلافە ناکانزاییەکاندا باو و ئاساییە.

·  وایەری زەوی هەرگیز بەکارناهێنرێت بۆ هەڵگرتنی کارەبای ئاسایی.

 

 تێبینی زیادە 

 

·  لە سیستەمی دی سیدا , سوور  = ئەرێنی، ڕەش  = نەرێنی، و سپی یان سەوز  = زەوی.

· زۆرجار  شین بۆ  بەکاردێت سویچی وایەری گەرم  یان کۆنترۆڵی ڤۆڵتیەی نزم .

·  دووبارە ناسینەوەی وایەرەکان : ئەو وایەرە سپیانەی کە وەک گەرم بەکاردەهێنرێن دەبێت لە کۆتاییەکاندا بە شریتی ڕەش یان سوور نیشانە بکرێن.

هەمیشە پێش کارکردن  بە تاقیکەرەوەی ڤۆڵتیە پشتڕاست بکەرەوە-  ڕەنگ بە تەنیا گەرەنتی بێ وزە نییە.

کۆدکردنی ڕەنگی دروست  هەڵەکانی وایەرکردن کەمدەکاتەوە، ڕێگری لە شۆک دەکات و دڵنیای دەدات لە پابەندبوون بە ستانداردەکانی سەلامەتی.

 

 قەبارە و پێوەرەکانی وایەری کارەبایی 

 

قەبارەی وایەر، کە بە AWG (American Wire Gauge)  یان mm2 دەربڕدراوە ، ڕاستەوخۆ ئەمپاسیتی دیاری دەکات — زۆرترین کارەبا کە وایەر دەتوانێت هەڵیبگرێت بەبێ گەرمبوونی زۆر. تا ژمارەی پێوەرەکە بچووکتر بێت و وایەرەکە ئەستوورتر دەبێت  توانای کارەبا زیاتر دەبێت . قەبارەی دروست ڕێگری دەکات لە دابەزینی ڤۆڵتیە و کۆبوونەوەی گەرمی و مەترسی ئاگرکەوتنەوە.

14  AWG  (≈ 2.1 mm2): بۆ 15 ئەمپێری هەڵسەنگێنراوە . بە شێوەیەکی باو بۆ ڕووناکی سووڕەکان بەکاردێت , ئامێری دۆزەرەوەی دوکەڵ , و گیرەی گشتی  لە ژووری نووستن یان شوێنی ژیان. زۆرترین درێژی بازنە: ~50–75 پێ بۆ سنووردارکردنی دابەزینی ڤۆڵتیە.

12  AWG  (≈ 3.3 mm2): بۆ 20 ئەمپێری هەڵسەنگێنراوە . ستاندارد بۆ چێشتخانە و حەمام و گەراج , ئامێرە بچووکەکان , و سووڕەکانی جلشۆر . بەپێی کۆد پێویستە بۆ زۆربەی سووڕەکانی لقەکانی 120 ڤۆڵت، 20 A.

10  AWG  (≈ 5.3 mm2): بۆ 30 ئەمپێری هەڵسەنگێنراوە . بەکاردێت بۆ ئاو گەرمکەرەوەی کارەبایی , هەواگۆڕکێی پەنجەرە , وشککەرەوەی کارەبایی , و ساب پانێڵەکان . پێویستە بۆ ئامێرە بەهێزەکانی 240 V.

 

 ڕێنماییە سەرەکییەکان 

 

(  بەکاربهێنە خشتەی گەورەیی NEC  بۆ نموونە، خشتەی 310.16) لەسەر بنەمای جۆری عەزلی (60 پلەی سەدی، 75 پلەی سەدی، 90 پلەی سەدی)، مادەی ڕێبەر (مس بەرامبەر ئەلەمنیۆم)، و پلەی گەرمی دەوروبەر.

·  وایەری ئەلەمنیۆم  پێویستی بە زیادکردنی قەبارە هەیە  (بۆ نموونە، 10 AWG Al = 12 AWG Cu بۆ هەمان ئەمپێر).

(  بۆ ڕاکردنە درێژەکان  (>50 پێ)، دابەزینی ڤۆڵتیە حیساب بکە ≤3  % پێشنیار کراوە).

·  قەبارەی زیادە  سەلامەتە و کارایی باشتر دەکات؛ کەم قەبارە  دەبێتە هۆی گەرمبوونی زۆر و کەوتنەخوارەوەی شکێنەر.

 

هەمیشە ئامێری پێوانی وایەر لەگەڵ قەبارەی شکێنەر و داواکاری بارکردن بگونجێنە  بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتی و پابەندبوون.

 

 A pplications o f وایەری کارەبایی 

 

وایەرەکانی کارەبا لە سەرانسەری کەرتە جیاوازەکاندا زۆر گرنگن، کە دابەشکردنی هێز، گواستنەوەی سیگناڵ و کۆنترۆڵکردنی سیستەم چالاک دەکات. دیزاینەکەیان- مادەی ڕێبەر، عەزلی و پێکهاتە- بەپێی داواکارییە تایبەتەکانی کارایی، سەلامەتی و ژینگەیی دروستکراوە.

 

 وایەرکردنی نیشتەجێبوون 

 

ڕووناکی و گیرفان و سویچ و ئامێرەکانی ناوماڵ لە ماڵ و شوقەکاندا کارەبا دەدات.

کێبڵی NM  بەکاردەهێنێت . -B  (مسی 12-14 AWG) بۆ سووڕەکانی لقەکانی 120 ڤۆڵت

·  پشتگیری لە پاراستنی GFCI/AFCI دەکات , سیستەمی ماڵە زیرەکەکانی , و ڕووناکی LED.

·  دڵنیای دەدات لە پابەندبوون بە کۆدە ناوخۆییەکان بۆ کارەبای ڕۆژانەی سەلامەت و متمانەپێکراو.

 

 سیستەمی پیشەسازی 

 

ماتۆڕ و مۆلیدە و پەمپ و پی ئێڵ سی و ئامێری قورس لە کارگە و کارگەکاندا لێدەخوڕێت.

 

·  بەکاردەهێنێت . THHN/THWN  لە بۆری، کێبڵی MC , یان کێبڵی سینی  (6 AWG و گەورەتر)

·  مامەڵە لەگەڵ ڤۆڵتی کارەبای بەرز (VFDs) , سێ فاز 480 , درایوەکانی فرێکوێنسی گۆڕاوی , و بارودۆخی سەخت  (گەرمی، ڕۆن، لەرزین) دەکات.

·  پێویستی بە قەڵغان  و زرێپۆش هەیە  بۆ بەرگری لە ژاوەژاو و پاراستنی میکانیکی.

 

 وایەرکردنی ئۆتۆمبێل 

 

پاتری و گڵۆپ و هەستەوەر و ECU و زانیاری و کات بەسەربردن و پاوەرتراینەکانی ئۆتۆمبێلی کارەبایی (EV) بەیەکەوە دەبەستێتەوە.

 

(  بەکاردەهێنێت مسی ڕیشاڵی و قەڵەوی  لەگەڵ عەزلی بەستراو  بۆ نموونە، TXL، GXL) بۆ نەرمی و بەرگری لە ژەنگ.

·  لە پلەی گەرمی زۆر  (−40 پلەی سەدی بۆ 125 پلەی سەدی)، لەرزین و بەرکەوتنی شلە کاردەکات.

·  پشتگیری لە CAN bus , LIN دەکات ، و کێبڵەکانی ڤۆڵتیەی بەرز بە چاکەتی پرتەقاڵی  لە هایبرید/EV.

 

 پەیوەندییەکان 

 

سیگناڵی دەنگ و داتا و ڤیدیۆ و باند فراوان لە تۆڕ و ژێرخانەکاندا دەگوازێتەوە.

 

·  لەخۆدەگرێت . کۆئەکسیاڵ (RG-6)  بۆ کەیبڵ تیڤی/ئینتەرنێت، جووتە پێچاوپێچ (Cat5e/6/6A)  بۆ ئیتەرنێت، و فایبەر ئۆپتیک  (ناکارەبایی بەڵام زۆرجار کۆکراوە)

·  پێویستی بە توانای کەم هەیە , قەڵغانکردنی ، و هاوتاکردنی ئیمپێدانس  (50 Ω یان 75 Ω) بۆ خێرایی بەرز، کارایی کەم زەرەر.

·  بەکاردێت لە کەیبڵکردنی پێکهاتەدار , هێڵەکانی تەلەفۆنی , و وێستگە بنەڕەتییەکانی 5G.

  

 چۆنیەتی هەڵبژاردنی وایەری کارەبایی گونجاو 

 

هەڵبژاردنی وایەری کارەبایی دروست دڵنیای دەدات لە سەلامەتی و کارایی و متمانەپێکراوی درێژخایەن. هەمیشە پێش کڕین هەڵسەنگاندن بۆ بەرنامە و ژینگەکە بکە. لێرەدا ئەو هۆکارە سەرەکیانە دەخەینەڕوو کە دەبێت لەبەرچاو بگیرێن:

 

 توانای ئێستا (Ampacity) 

 

وایەرەکە دەبێت بە سەلامەتی زۆرترین کارەبای چاوەڕوانکراو هەڵبگرێت بەبێ ئەوەی زۆر گەرم بێت.

 

بپشکنە  خشتەکانی گەورەیی  (بۆ نموونە، خشتەی NEC 310.16) بە پشتبەستن بە پێوەرەکانی وایەر، مادەی ڕێبەر، و هەڵسەنگاندنی عەزلی.

نموونە  : 14 AWG مس (15 A)، 12 AWG (20 A)، 10 AWG (30 A).

·  فاکتەری باری بەردەوام  (3+ کاتژمێر): دابەزاندن بۆ 80%ی ڕیزبەندی شکێنەر.

 

 هەڵسەنگاندنی ڤۆڵتیە 

 

عەزلی دەبێت بەرگەی ڤۆڵتیەی سیستەمەکە بگرێت بە پەراوێزی سەلامەتی.

 

·  300 ڤۆڵت : ڕووناکی ڤۆڵتیەی نزم یان سووڕەکانی کۆنترۆڵ.

·  600 ڤۆڵت : ستاندارد بۆ وایەری نیشتەجێبوون و بازرگانی 120/240 ڤۆڵت.

·  1,000 ڤۆڵت یان زیاتر : خۆر، شەحنکردنەوەی EV، یان فیدەری پیشەسازی.

·  ڕیزبەندی ڤۆڵتیەی کەم قەبارە مەترسی تێکچوونی عەزلی و کەوانەیی هەیە.

 

 جۆری عەزلی 

 

ماددە جیاوازەکان بەرگری تایبەت بە گەرمی، میکانیکی و کیمیایی دابین دەکەن:

 

·  PVC : کاریگەرە لە ڕووی تێچوونەوە، بڵێسە دەگرێت؛ باشە بۆ شوێنە وشک/شڕەکان (THHN، NM-B).

·  XLPE : بەرگری بەرزی گەرمی و شێ؛ ئایدیاڵە بۆ بەکارهێنانی تەڕ یان ژێر زەوی (XHHW، UF).

·  لاستیک/گەرمۆسێت : نەرم و نیان و بەهێزە؛ لە کۆردە گەورەکاندا بەکاردێت (SOOW, SJT).

·  هاوتاکردنی عەزلی لەگەڵ پلەی گەرمی , شێی , و بەرکەوتنی ماددە کیمیاییەکان.

 

 بارودۆخی ژینگەیی 

 

سایتی دامەزراندنەکە تایبەتمەندییە پارێزەرە پێویستەکان دیاری دەکات:

 

·  وشککردنەوەی ناوماڵ : کێبڵی ستانداردی THHN یان NM.

·  تەڕ/شڕ : THWN، XHHW، یان UF.

تیشکی ڕاستەوخۆی  خۆر : چاکەتێکی بەرگری لە تیشکی سەروو بنەوشەیی (بۆ نموونە، UF، USE-2).

ناشتن  .: بە ڕێژەی ناشتنی ڕاستەوخۆ (UF) یان پارێزراو لە بۆری

·  پیشەسازی : جۆرەکانی بەرگری لە ڕۆن، زرێپۆش، یان پلەی گەرمی بەرز.

·  شوێنی خراپبوون : مسی قەڵەوی یان چاکەتی تایبەت.

 

 ستاندارد و بڕوانامەکانی سەلامەتی 

 

تەنها ئەو وایەرانە بەکاربهێنە کە لەلایەن دەزگاکانی تاقیکردنەوە ناسراوەکانەوە ڕیزکراون و ناویان لێنراوە:

 

نیشانەکانی UL  دەدەن , CSA ، یان ETL دڵنیای  لە پابەندبوون بە ستانداردەکانی سەلامەتی.

(  پەیڕەو بکە کۆدە کارەباییە ناوخۆییەکان  بۆ نموونە، NEC، CEC، IEC).

·  پشتڕاستکردنەوەی هەڵسەنگاندنی بڵێسە  (FT1، FT4) و هەڵسەنگاندنی پلەی گەرمی  (60°C، 75°C، 90°C).

·  دوور بکەوەرەوە لە بەرهەمە ساختەکان یان بێ ڕیزبەندییەکان- مەترسی ئاگرکەوتنەوە و شۆک دروست دەکەن.

 

ئامۆژگاری پڕۆ:  بۆ ڕاکردنی درێژ، دابەزینی ڤۆڵتیە حیساب بکە (≤3% پێشنیار دەکرێت). وایەری گیرکراو بۆ نەرمی و ڕەق بۆ کۆتاییە جێگیرەکان بەکاربهێنە. کاتێک دڵنیا نیت، ڕاوێژ بە کارەباچییەکی مۆڵەتپێدراو بکە یان ئاماژە بە کتێبە دەستییە فەرمییەکانی کۆد بکە.

 

 ئامۆژگاری سەلامەتی بۆ دانانی وایەری کارەبایی 

 

وایەری کارەبا ئەگەر بە دروستی مامەڵەی لەگەڵ نەکرێت مەترسیدار بێت و دەبێتە هۆی شۆک، ئاگرکەوتنەوە، یان تێکچوونی ئامێرەکان. هەمیشە سەلامەتی لە پێشینە دابنێ بە جێبەجێکردنی کۆدە کارەباییە ناوخۆییەکان (بۆ نموونە، NEC لە ئەمریکا) و ڕاوێژکاری پیشەگەرەکان کاتێک گومانت هەیە. لە خوارەوە لیستێکی فراوانکراوی ئامۆژگارییە گرنگەکان دەخەینەڕوو:

 

·  هەمیشە پێش ئەوەی کار لەسەر هەر وایەرێک بکەیت کارەبا بکوژێنەرەوە.  شوێنی شکێنەری سەرەکی یان سندوقی فیوزەکە بدۆزەرەوە و سووڕەکە بکوژێنەرەوە. بۆ پشتڕاستکردنەوەی کوژانەوەی کارەبا تاقیکەرەوەی ڤۆڵتیەی بێ بەرکەوتن بەکاربهێنە-تەنانەت دوای لێدانی سویچەکە. قفڵ بکە و شکێنەرەکە تاگ بکە بۆ ئەوەی بە هەڵە چالاک نەبێتەوە.

 

·  هەرگیز سووڕەکان زۆر بار مەکە یان وایەری کەم قەبارە بەکارمەهێنە.  باری (ئەمپێر) بۆ بازنەکە حیساب بکە و لەگەڵ پێوەرەکەی وایەردا بیگونجێنە (بۆ نموونە، 14 AWG بۆ بازنەکانی 15 ئەمپێری، 12 AWG بۆ 20 ئەمپێری). باری زۆر دەبێتە هۆی گەرمبوونی زۆر؛ فۆرمولەکە بەکاربهێنە: هێز (W)=ڤۆڵتیە (V)×کارەبا (A) ext{هێز (W)} = ext{ڤۆڵتیە (V)} imes ext{کارەبا (A)}هێز (W)=ڤۆڵتیە (V)×کارەبا (A) بۆ بازنەیەکی ستانداردی 120V، لە ژێر 80%ی ڕیزبەندی شکێنەرەکە بمێنەرەوە بۆ باری بەردەوام (بۆ نموونە، 12A ماکس لەسەر... 15A شکێنەر).

 

·  بە بەردەوامی پشکنینی وایەرەکان بکە بۆ نیشانەکانی تێکچوون یان لەبەرکردن.  بەدوای خراپبوون، درز، گۆڕانی ڕەنگ، یان ژەنگاویدا بگەڕێ. مانگانە پەیوەندییەکان و دەرچە و ئامێرەکان بپشکنە. دەستبەجێ بەشە تێکچووەکان بگۆڕە- مسی بەرکەوتوو دەتوانێت کەرەستەی نزیک بخاتە ژێر ئاگر و ئاگرتێبەردان.

 

·  لە کاتی داناندا پەیوەستکەر و ئامرازی دروست بەکاربهێنە.  گوێزی وایەر، پەیوەستکەری کریمپ، یان بلۆکی تێرمیناڵ بەکاربهێنە کە بۆ جۆری وایەرەکە هەڵسەنگێندراوە (بۆ نموونە، مس یان ئەلەمنیۆم). وایەرەکان بە درێژی ورد (بەزۆری 1⁄2–3⁄4 ئینج) بە بەکارهێنانی وایەر لێدەر. بۆ سپلایسەکان بە تەنیا لە شریت دوور بکەوەرەوە؛ پیچەکانی تورکی بە تایبەتمەندییەکانی بەرهەمهێنەر بۆ ڕێگریکردن لە پەیوەندییە شلەکان.

 

·  بەکرێگرتنی کارەباچییەکی مۆڵەتپێدراو بۆ پڕۆژەی ئاڵۆزی وایەرکردن.  ئەمەش سووڕگەی نوێ، نوێکردنەوەی پانێڵەکان، یان کارکردن لە شوێنە تەڕ/شڕەکاندا دەگرێتەوە. DIY بۆ کارە سادەکانی وەک گۆڕینی فرۆشگاکان باشە، بەڵام پسپۆڕان پابەندبوون و داپۆشینی بیمە دڵنیا دەکەنەوە.

 

 ئامۆژگاری سەرەکی زیادە 

 

·  هەموو سووڕەکان بە باشی زەوی بکە.  وایەرەکانی زەویکردن (ڕووت یان سەوز) بەستنەوە بە پاسی زەوی لە پانێڵەکەدا. لە چێشتخانە و حەمام و دەرەوەدا دەرچەی GFCI بەکاربهێنە بۆ ئەوەی لە هەڵەی زەویدا کەوتبێتە خوارەوە.

 

·  لە بارودۆخی وشکدا کار بکە و PPE لەبەر بکە.  ئامێری عەزلی و پێڵاوی لاستیک و چاویلکەی سەلامەتی بەکاربهێنە. شوێنەکە بە دوور لە ئاو بهێڵەرەوە.

 

·  وایەر و پانێڵەکان بە ڕوونی لیبڵ بکە.  بۆ ناسینەوەی وایەرەکانی گەرم (ڕەش/سوور)، بێلایەن (سپی) و زەوی نیشانە بکە.

 

·  دامەزراندنەکان بە تەواوی تاقی بکەرەوە.  دوای کارکردن، بەکارهێنانی مالتیمێتەر بۆ پشکنینی بەردەوامی و ڤۆڵتیە و جەمسەری. دانانی ئامێری دۆزەرەوەی دوکەڵ/CO لە نزیک شوێنە کارەباییەکان.

 

·  پەیڕەوی لە کۆدکردنی ڕەنگ و جیاکردنەوە بکە.  وایەرەکانی ڤۆڵتیەی نزم (بۆ نموونە، داتا) بەلایەنی کەمەوە 12 ئینج لە ڤۆڵتیەی بەرزەوە بهێڵەرەوە بۆ ئەوەی تێکەڵاو نەبێت.

 

پەیڕەوکردنی ئەم ئامۆژگاریانە سەلامەتی مسۆگەر دەکات و ڕێگری دەکات لە ئاگرکەوتنەوە بە کارەبا، کە ساڵانە تەنها لە ئەمریکا زیاتر لە 50,000 ئاگرکەوتنەوە لە ماڵەکاندا دروست دەکات (بەپێی داتاکانی NFPA). ئەگەر دڵنیا نەبوویت، بوەستە و پەیوەندی بە لایەنگرێکەوە بکە- کارەبا لە هەڵەکان خۆش نابێت.

 

 

 سوودەکانی بەکارهێنانی وایەری کارەبایی 

 

وەبەرهێنان لە وایەرە کارەباییە بەرزەکان- وەکوو مسی بێ ئۆکسجین (OFC)، مسی قەڵەوی، یان عەزلی PVC/THHN پلە بەرز- سوودی درێژخایەنی بەرچاو پێشکەش دەکات بە بەراورد بە بەدیلەکانی هەرزان. ئەم وایەرانە ستانداردە توندەکان دەگونجێن (بۆ نموونە، UL، CSA، یان IEC) و لە ژێر فشاردا بە شێوەیەکی متمانەپێکراو کاردەکەن. لێرەدا سوودە سەرەکییەکانی دەخەینەڕوو:

 

·  تەمەنی درێژتر: بەرگەی ژەنگ و لەبەرکردن دەگرێت.  وایەرە کوالیتی بەرزەکان ڕێبەری مسی پاک و عەزلی بەهێز بەکاردەهێنن (بۆ نموونە، پۆلی ئیتیلێن/XLPE یان پلاستیکی گەرمی بەستراو). بەرگری لە ئۆکساندن و شێ و گەرمی و بڕینی فیزیکی دەکەن. نموونە : مسی قەڵەوی ڕێگری دەکات لە ژەنگاوی سەوز لە ژینگە شێدارەکاندا؛ عەزلی کوالیتی 30-50+ ساڵ دەخایەنێت لە بەرامبەر 10-15 بۆ PVC پلە نزم.

 

·  کارایی بەرزتر: لەدەستدانی هێز کەمدەکاتەوە و کارایی باشتر دەکات.  بەرگری کەمتر (بە ئۆم بۆ هەر 1000 پێ دەپێورێت) واتە وزەی کەمتر بەفیڕۆ دەچێت وەک گەرمی. فۆرمۆلە : لەدەستدانی هێز (W)=I2×R ext{لەدەستدانی هێز (W)} = I^2 جار R لەدەستدانی هێز (W)=I2×R کە III کارەبایە و RRR بەرگرییە. مسی پاکی بەرز ~10-15% بەرگری کەمتری هەیە لە چاو وایەرەکانی ڕیسایکل کراو یان ناوەکی ئەلەمنیۆم، کەمکردنەوەی دابەزینی ڤۆڵتیە و کۆبوونەوەی گەرمی- زۆر گرنگە بۆ کارپێکردنی درێژ یان ئامێرە باری بەرز.

 

·  سەلامەتی بەرزکراوە: ڕێگری دەکات لە شۆک و شۆرت سیرکت.  عەزلی سەرووتر (بە ڕێژەی 600V+) و چاکەتی بڵێسەی ڕێگریکەر (بۆ نموونە، FR-EP) هەڵەی کەوانە و مەترسی توانەوەی کەمدەکەنەوە. وایەرەکانی دوو ئیزۆل یان قەڵغانکراو ڕێگری لە جەریانی دزەکردن دەکەن. ڕاستی : هەڵەی وایەرکردن دەبێتە هۆی ئاگرکەوتنەوە لە ~28,000 ماڵەوە ساڵانە (NFPA). وایەرەکانی کوالیتی کە ڕیزبەندی ئەمپاسیتی دروستیان هەیە، خۆیان لە گەرمبوونی زۆر و توانەوەی بەدوور دەگرن.

 

·  پاشەکەوتکردنی تێچوون: پێویستی بە چاککردنەوە و گۆڕین کەمدەکاتەوە.  هەرچەندە تێچووی سەرەتایی 20-50% زیاترە، بەڵام تۆ پاشەکەوت دەکەیت لە:

کەمتر چاککردنەوە/گۆڕینی

کەمکردنەوەی  پارەی وزە (بەهۆی کارایی)

دەتوانێت  دوورکەوتنەوە لە زیانەکانی ئاگر یان داواکاری بیمە ROI نموونە : نوێکردنەوەی وایەرکردن بە 200 دۆلار بۆ بازنەی ماڵەوە 500+ دۆلار لە وزە و چاککردنەوە لە ماوەی 20 ساڵدا پاشەکەوت بکات.

 

 سوودەکانی بۆنوس 

 

(  کوالیتی باشتری سیگناڵ  بۆ کێبڵەکانی داتا/تۆڕ): Cat6A/Cat7ی قەڵغانکراو دەستێوەردان کەمدەکاتەوە (crosstalk، EMI).

 

:  خۆڕاگری ژینگەیی وایەرەکانی بەرگری لە تیشکی سەروو بنەوشەیی، بەرگری لە ڕۆن، یان بە شێوەی ڕاستەوخۆی ناشتن لەگەڵ بەکارهێنانی دەرەوە یان پیشەسازیدا دەگونجێت.

 

·  پابەندبوون بە کۆد و بەهای دووبارە فرۆشتنەوە : ستانداردەکانی NEC/IEC دەگونجێت؛ پشکنەران و کڕیاران متمانەیان بە وایەری مارکەدار و بڕوانامەدار هەیە.

 

وایەرەکانی کوالیتی نەک تەنها کارایی باشتر دەکەن بەڵکو متمانەپێکراوی درێژخایەن و سەلامەتی و ئارامیی دەروونیش مسۆگەر دەکەن. هەمیشە نیشانەکان پشتڕاست بکەرەوە (بۆ نموونە، 'THHN 12 AWG CU') و لە دابینکەرانی بەناوبانگ بکڕە. وایەری هەرزان ئابوورییەکی درۆینە- ئێستا پارە بدە یان دواتر زیاتر بدە.